2015: Một năm chuyển hoá cho Big Data

Trong những năm qua, đại dữ liệu hay dữ liệu lớn (big data) vẫn tiếp tục là tâm điểm chú ý. Trên khắp các khu vực công nghiệp và chính phủ, phân tích dữ liệu, liên quan hơn bao giờ hết đến lượng dữ liệu có cấu trúc và phi cấu trúc ngày một khổng lồ, đang thay đổi thế giới.

– Bernard Marr

Vào đầu năm 2015, giới chuyên gia đã dự đoán một trong hai điều: (1) hoặc năm 2015 sẽ là năm mà sự “cuồng si” big data đi đến thoái trào, (2) hoặc sẽ là năm mà big data trở thành xu hướng chính thống. Thực tế cho thấy các ứng dụng chính thống đã xuất hiện khắp mọi nơi trong năm qua. Bất cứ nơi nào cũng thấy sự hiện diện của big data và phân tích dữ liệu – từ chăm sóc sức khỏe, phòng chống tội phạm, tài chính, bảo hiểm, du lịch, vận tải… cho tới khoa học và giải trí. 2015 là năm mà big data thoát ra khỏi phòng thí nghiệm CNTT và trở thành một thứ mà mọi người đều muốn có phần của mình trong đó.

Mot-Nam-Chuyen-Hoa-Cho-Big-Data

Dưới đây là một số các dấu mốc quan trọng của năm 2015 đối với big data, ở cả mức độ cao và thấp – để giữ cân bằng.

Rõ ràng nhất tất nhiên là việc kích thước ngày càng tăng lên. Dữ liệu tiếp tục tăng trưởng với tốc độ phi thường, chỉ với một ví dụ là có tới 1 nghìn tỷ bức ảnh đã được chụp bằng máy ảnh kỹ thuật số. Mỗi ngày, 315 triệu ảnh trong số này được tải lên Facebook. Thực tế, số lượng người dùng đăng nhập vào Facebook trong một ngày đã lần đầu tiên vượt quá con số một tỷ vào tháng 8/2015 – có nghĩa là 1/7 dân số thế giới cùng truy cập vào một mạng xã hội trong một ngày duy nhất!

Và đó chỉ là một lượng nhỏ dữ liệu đang được tạo ra bởi con người. Có một khối lượng dữ liệu lớn hơn nhiều đang được tạo ra tự động từ máy móc. Càng ngày, thông qua IoT (Internet of Things – vạn vật kết nối), máy móc thiết bị, công cụ và các phương tiện vận tải càng có khả năng giao tiếp với nhau, đăng nhập và ghi lại tất cả mọi thứ mà hệ thống cảm biến có thể đo lường được. Năm 2015, xe hơi không người lái từ nhiều nhà sản xuất ô tô lớn đã xuống đường để thử nghiệm. Và những gã khổng lồ của ngành công nghiệp ô tô như GE và Rolls Royce đều bị áp lực từ việc phát triển và tinh lọc “mạng Internet công nghiệp” (industrial Internet – khái niệm xuất phát từ tập đoàn GE chỉ tổ hợp hệ thống máy móc thiết bị phức tạp với các phần mềm và cảm biến nối mạng – ND).

2015 cũng là năm mà big data tiến một bước lớn vào lĩnh vực di động. Lần đầu tiên, số người sử dụng các thiết bị di động để kết nối internet đã vượt qua số người kết nối qua đường truyền cố định. Sự chuyển dịch cách thức tiêu dùng dữ liệu gây chấn động này dẫn đến tái định nghĩa lại Internet theo hướng phục vụ dữ liệu trên đường đi. Hơn 1,4 tỷ chiếc điện thoại di động đã được xuất xưởng trong năm 2015. Bên cạnh đó, lần đầu tiên, làn sóng tiêu dùng chủ đạo bắt đầu sử dụng công nghệ wearable (mặc hoặc đeo vào người) một cách nghiêm túc. Apple đã bán được hơn 3 triệu chiếc đồng hồ và Fitbit đã bán hơn 4 triệu thiết bị theo dõi luyện tập wearable.

Trong gia đình cũng vậy, IoT ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ. Các sản phẩm như thiết bị chỉnh nhiệt thông minh của Nest đã trở nên phổ biến, do được các công ty điện lực chọn mua làm quà tặng khi khách hàng ký hợp đồng. Các thiết bị như vậy giúp cho thấy hiệu quả mà họ mang lại tạo ra lợi ích cho tất cả các bên.

Máy học (machine learning) cũng là một chủ đề nóng trong năm 2015. Sự trỗi dậy của điện toán có nhận thức (cognitive computing), nói ngắn gọn là bước phát triển của máy tính có khả năng tự học thay vì phải được lập trình, đã trở thành một trong những chủ đề bàn tán thường xuyên nhất. Năm qua, IBM tiếp tục phát triển và tinh lọc công cụ (engine) Phân tích Watson (Watson Analytics) của mình, cung cấp các phân tích big data theo trí tuệ nhân tạo cho các công ty và cá nhân trên toàn thế giới.

2015 cũng có thể sẽ được ghi nhớ là năm mà các nhà lập pháp bắt đầu bắt kịp với cuộc cách mạng big data. Trong một vụ kiện ở châu Âu, toà án đã đứng về phía công dân Áo Mark Schrems, người đã khởi kiện các doanh nghiệp Mỹ đang truyền các dữ liệu của mình từ châu Âu tới Mỹ mà không có những quan tâm đúng mực tới việc bảo vệ thông tin của ông không bị sử dụng trái phép. Sự vụ này đã đánh dấu chấm hết cho thoả thuận “bến an toàn” (safe harbor) mà trước đó đặt sự tin cậy vào các gã khổng lồ về dữ liệu của Mỹ như Google và Facebook trong việc chăm sóc dữ liệu cá nhân của chúng ta. (Trong những năm tới đây, có lẽ chúng ta sẽ nhìn lại cách suy nghĩ này theo cách mà chúng ta nhìn những người đã từng nghĩ rằng trái đất là một mặt phẳng). Bước vào năm 2016, các công ty liên quan đến dữ liệu (data-driven) sẽ phải đặt việc thích ứng với những trở ngại của phán quyết này lên ưu tiên số một.

Mặt trái của big data cũng đã được chú ý với xu hướng của các vụ vi phạm và đánh cắp dữ liệu quy mô lớn đang diễn ra. 2014 chứng kiến một sự gia tăng hơn 50% số nạn nhân của những nguy cơ mới thời đại big data, và mặc dù chưa có con số chính xác, năm 2015 có khả năng sẽ lập kỷ lục mới. Khách hàng của chuỗi nhà thuốc CVS của Mỹ, hãng bán lẻ điện thoại Carphone Warehouse của Anh, trang web hẹn hò Ashley Madison, dịch vụ crowdfunding Patreon, dịch vụ quản lý mật khẩu LastPass, và hãng tham khảo tín dụng Experian, đều đã trải qua sự cay đắng khi được thông báo các dữ liệu mang tính cá nhân cao và thường là nhạy cảm về tài chính của mình đã rơi vào tay người lạ, ảnh hưởng đến hàng triệu khách hàng.

Cách đây không lâu, một số người còn tỏ rõ sự nghi ngờ về thuật ngữ “big data”. Có những người coi nó là một kiểu từ thông thường hay một kiểu mốt sớm nở tối tàn.

Trong khi đó, nhóm dư luận khác, những người không nghi ngờ về khả năng thay đổi thế giới của big data, lại cảnh báo nhiều khả năng nó sẽ trở thành một công cụ giám sát và áp bức hơn là những thay đổi tích cực về kinh tế xã hội.

Năm 2015 chứng minh chắc chắn rằng nhóm đầu tiên đã nhầm. Đầu tư vào big data và công nghệ phân tích tiếp tục phát triển với tốc độ chưa bao giờ tăng nhanh đến vậy. Và kết quả thể hiện rõ ràng với làn sóng các công ty có thể đứng lên nói về các dự án phân tích của họ đã mang lại thành công và tăng trưởng như thế nào.

Thế còn nhóm thứ hai? Mối lo ngại của họ không dễ dàng mất đi. Không ai biết ngày mai sẽ ra sao. Điều mà tác giả có thể chắc chắn là trong số hàng nghìn người mà ông đã nói chuyện về big data trong năm 2015, phần lớn đều tự tin cho rằng cơ hội của big data giá trị hơn rủi ro rất nhiều. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta thôi không thận trọng. Các chính phủ cũng như các tập đoàn phải luôn luôn bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho chúng ta khi để cho họ sử dụng dữ liệu của mình.

Năm 2016 sẽ tiếp tục là một năm phá vỡ các giới hạn mà chúng ta là một trong những người may mắn trở thành một phần của điều vĩ đại tiếp theo (the next big thing) – cuộc cách mạng big data.

Source:  2015 – A Transformative Year for Big Data by Bernard Marr in Data Informed‘s Big Data Analytics Predictions for 2016.

Trịnh Minh Giang lược dịch | 23.02.2016

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s